Stinkende stoffen

De reukwaarneming is het gevolg van chemische stoffen in de lucht die de receptorcellen in de reukbol kunnen prikkelen. Deze stoffen, die qua samenstelling en fysisch-chemische structuur uiteenlopen, hebben twee eigenschappen gemeen: vluchtigheid en oplosbaarheid. Er bestaat echter geen chemische formule waarmee kan worden bepaald of een stof een aangename of onaangename geur heeft.

Vroeger dachten artsen dat een slechte adem verband kon houden met ziekten, die ze probeerden te herkennen aan de hand van de specifieke geur in de uitgeademde lucht van de patiënt. De moderne analyse van de adem begon in de jaren 70 (20e eeuw), toen Linus Pauling (winnaar van de Nobelprijs voor scheikunde) erin slaagde om meer dan 200 vluchtige organische stoffen (VOS) te detecteren, zonder ze echter te identificeren, die hij kon scheiden met behulp van gaschromatografietechnieken. Dit was de eerste keer dat werd aangetoond dat de ‘normale’ menselijke adem een gas is met een complexe samenstelling.

De drieduizend bestanddelen van de menselijke adem.

Tegenwoordig bestaan er moderne analysemiddelen waarmee de verschillende stoffen die door het menselijk lichaam worden uitgeademd, kunnen worden geïdentificeerd en gemeten. Het gebruik van deze apparaten is echter nog niet wijdverbreid. De bekendste tests zijn die welke de aanwezigheid van de bacterie Helicobacter Pylori, de concentratie van ethanol en aceetaldehyde (alcoholtests) en stikstofmonoxide bij astma detecteren. Momenteel ontwikkelt zich een gebied dat veel belangstelling wekt bij de wetenschappelijke gemeenschap: de vroege diagnose van longkanker aan de hand van deze uitgeademde stoffen.

In de afgelopen 30 jaar zijn diverse stoffen geïdentificeerd en is gebleken dat monsters van uitgeademde lucht (afkomstig van één en dezelfde persoon) meer dan 200 VOS (vluchtige organische stoffen) kunnen bevatten. Bepaalde factoren kunnen de samenstelling van de menselijke adem beïnvloeden, zoals de fysieke toestand van de persoon, de aanwezigheid van diverse aandoeningen, de algemene gezondheidstoestand, de consumptie van bepaalde voedingsmiddelen, het gebruik van medicijnen, omgevingsfactoren en de levensstijl. Tot op heden zijn er meer dan 3000 verschillende verbindingen in de adem gedetecteerd. Opgemerkt moet worden dat de International Association for Breath Research (IABR) beschikt over een voortdurend bijgewerkte database, waarin alle vluchtige stoffen van menselijke en dierlijke oorsprong worden opgeslagen die in de verschillende analysecentra wereldwijd worden ontdekt.

Vluchtige stoffen

Les composés volatils présents dans l’air expiré peuvent être répartis en trois grands groupes:

1. Vliegende organische stoffen van systemische oorsprong

Deze groep omvat alle VOS die in het bloed circuleren en die kunnen worden uitgescheiden, hetzij via de longblaasjes, hetzij via de speekselklieren. De uitgeademde lucht uit de longblaasjes bestaat doorgaans uit diverse soorten chemische verbindingen: organische (koolwaterstoffen, alcoholen, ketonen, aldehyden, esters, alkanen, enz.), anorganische (stikstofmonoxide, moleculaire zuurstof, kooldioxide, enz.) en zelfs niet-vluchtige verbindingen in de uitgeademde gecondenseerde lucht (isoprostanen, cytokines, leukotriënen, waterstofperoxide, enz.). Indirect kunnen deze verbindingen ook van externe oorsprong zijn, of ze nu via de huid worden opgenomen (zoals verontreinigende stoffen), via de inname van voedsel/geneesmiddelen of door inademing. Ook in deze laatste gevallen worden de verbindingen in het lichaam gemetaboliseerd en vervolgens via de uitademing uitgescheiden.

De lucht uit de longen kan ook vluchtige stoffen bevatten die in verband worden gebracht met bepaalde aandoeningen en die daarom als biomarkers kunnen worden beschouwd. Het opsporen en meten ervan kan nuttig zijn voor een vroege diagnose en vormt een veelbelovend onderzoeksgebied dat de afgelopen jaren een sterke groei heeft doorgemaakt. De volgende tabel geeft enkele voorbeelden:

Biomarqueurs Gerelateerde aandoeningen
Aceton Diabetes mellitus en acetonemie
Nitraten en cyanide Besmetting met Helicobacter pylori
Waterstofsulfide en limoneen Leverziekte en primaire biliaire cirrose
Alifatische C2-C5-zuren en methylmercaptan Decompensatie van levercirrose
Dimethylamine en trimethylamine Uremie en nierinsufficiëntie

2. Vluchtige organische stoffen (VOS) van niet-systeemische oorsprong

Deze groep omvat alle VOS die in de lucht terechtkomen en die van systemische/pulmonale oorsprong zijn. De lucht uit de longblaasjes kan verrijkt worden met vluchtige stoffen uit andere bronnen voordat deze via de mond of neus wordt uitgeademd. Deze VOS kunnen al dan niet van bacteriële oorsprong zijn, maar ze houden meestal meer verband met necrose en verrotting. Ze kunnen uit verschillende bronnen komen, zoals organen of lichaamsdelen die op de een of andere manier in verbinding staan met de uitademingsweg, zoals de bovenste luchtwegen, de mond en het spijsverteringskanaal.

De meest voorkomende VOS van extrasystemische oorsprong die verband houden met halitose zijn de fenolen indool en estaol, de eiwitten putrescine en cadaverine en methaan. Deze VOS worden gewoonlijk geproduceerd door de werking van rottingsbacteriën op eiwitverbindingen die eigen zijn aan het menselijk lichaam, afkomstig van reductie-, deaminatie- of decarboxylatieprocessen. Er bestaat een zeer grote verscheidenheid aan deze verbindingen. In een studie waarin monsters van bacteriële tandplak (afkomstig van de tong en het speeksel) werden geïncubeerd, werden meer dan 85 VOS geïdentificeerd, die zeven verschillende groepen chemische verbindingen vertegenwoordigen.

3. Vluchtige zwavelverbindingen (VZV)

Vluchtige zwavelverbindingen (VZV’s) zijn verbindingen die zwavel in hun samenstelling bevatten. Ze worden doorgaans als een aparte groep beschouwd vanwege hun veelvoorkomen en hun belang. Ze komen vooral voor bij halitose, die een systemische of extra-systemische oorzaak kan hebben. De meest voorkomende zijn waterstofsulfide (H2S), methylmercaptaan (CH3SH) en dimethylsulfide ((CH3)2S). Uit analyse van de uitgeademde lucht met behulp van gaschromatografie is gebleken dat de eerste twee verantwoordelijk zijn voor 90% van de geur van de adem.

Deze stoffen ontstaan door de verrotting van organisch materiaal of de afbraak van eiwitverbindingen tijdens de stofwisseling van de aminozuren methionine en cysteïne. De belangrijkste intraorale bron van deze verbindingen is de verrottingsactiviteit van bacteriën die in het speeksel, op het tandvlees, de achterkant van de tong en de slijmvliezen aanwezig zijn. De achterkant van de tong wordt beschouwd als de belangrijkste plaats waar CSV’s ontstaan, zowel bij mensen zonder parodontale aandoeningen als bij mensen die hieraan lijden. Als methylmercaptaan in de mondholte aanwezig is, wordt het over het algemeen in verband gebracht met parodontale aandoeningen.

De belangrijkste bacteriële substraten zijn zwavelhoudende aminozuren: cysteïne, cystine en methionine. Deze aminozuren komen in vrije vorm voor in speekselafscheidingen en in de cleivulaire vloeistof, of ontstaan door de proteolyse van diverse eiwitten in het speeksel. Epitheelcellen, afkomstig van de afschilfering van de verschillende epitheelcellen in de mondholte, evenals leukocyten, vormen eveneens een belangrijke bron van deze substraten.

De productie en afgifte van CSV lijken afhankelijk te zijn van een aantal factoren (ongeveer 74), zoals het type bacteriële flora (met een grotere prevalentie van anaërobe Gram-negatieve bacteriën) en fysisch-chemische omstandigheden (alkalische speeksel-pH, lage partiële zuurstofdruk en laag oxidatie-reductiepotentieel). Ze lijken ook af te hangen van het totale beschikbare substraat in het speeksel, het cleviculaire vocht en, in mindere mate, het voedingspatroon.

Terug
Verder

Het concept

Laten we openlijk over halitose praten om de door wetenschappers gebruikte terminologie beter te begrijpen en te leren kennen.

1. Wat is halitose?
2. Psychologische en sociale gevolgen
3. Slechte adem door de jaren heen – een historisch overzicht

De oorzaken

Laten we eens kijken naar de meer dan 80 mogelijke oorzaken van slechte adem, op basis van het meest recente internationale onderzoek.

1. Les composés de la mauvaise odeur
2. Les causes de l’halitose ou mauvaise haleine
2.1 Les causes orales (dans la bouche)
2.2 Les causes dans l’appareil respiratoire
2.3 Les causes dans le tube digestif
2.4 Les causes systémiques, nutritionnelles et liées au mode de vie
2.5 Les causes neuropsychologiques

De diagnose

Laten we nagaan welke klinische methoden het meest effectief zijn voor een nauwkeurige diagnose van de oorzaak van halitose, zodat we de beste behandeling kunnen kiezen.

1. Méthodes de diagnostic
1.1 Auto-perception
1.2 Tests organoleptiques olfactifs
1.3 Mesure des substances gazeuses contenues dans l’haleine
1.4 Analyses de laboratoire
2. Tests psychologiques
3. Signes et facteurs associés